PISA-2022: Prestaties 15-jarigen in exacte vakken en leesvaardigheid flink gedaald
» Eind 2023 verschenen de resultaten van PISA-2022. De belangrijkste resultaten vindt u in deze interactieve infographic. Alle resultaten kunt u vinden in het rapport ‘Resultaten PISA-2022 in vogelvlucht’.
In de afgelopen vier jaar zijn Nederlandse 15-jarigen er flink op achteruitgegaan in wiskunde, natuurwetenschappen en leesvaardigheid.
PISA meet elke drie of vier jaar wereldwijd de prestaties en het welbevinden van 15-jarigen in het voortgezet onderwijs. Nederland is niet het enige land met dalende leerlingprestaties. Ook in veel andere landen presteren leerlingen aanmerkelijk minder goed in de getoetste vakken dan in 2018. In Nederland zijn vooral de prestaties van meisjes en vmbo-leerlingen afgenomen. Deze dalingen zijn waarschijnlijk mede het gevolg van de scholensluitingen tijdens de coronapandemie. Leesvaardigheid is in Nederland echter nog veel sterker gedaald dan in veel andere landen.
Prestaties gedaald
Het is de eerste keer in de geschiedenis van PISA dat de prestaties van 15-jarigen er in zoveel landen zo sterk op achteruit zijn gegaan. Ook in Nederland hebben leerlingen behoorlijk lager gescoord op de PISA-toets dan in 2018. De prestaties in wiskunde en natuurwetenschappen van meisjes zijn sterker afgenomen dan die van jongens. In wiskunde en leesvaardigheid zijn prestaties van vmbo-leerlingen sterker gedaald dan die van havo- en vwo-leerlingen. De afname in wiskundeprestaties is in vmbo basis bijna vier keer zo groot als in het vwo.
Coronapandemie
Waarschijnlijk heeft in veel PISA-landen het tijdelijk sluiten van scholen tijdens de coronapandemie een rol gespeeld. Ruim de helft van de Nederlandse leerlingen geeft zelf aan dat zij tijdens de scholensluitingen achter raakten met hun schoolwerk. Tijdens de scholensluitingen voelde 30% van de 15-jarigen zich eenzaam; dit waren vaker meisjes dan jongens. Ook hebben Nederlandse leerlingen minder sterk het gevoel erbij te horen op hun school dan in 2018. Leerlingen in vmbo basis zijn hierover het minst positief. Driekwart van de Nederlandse 15-jarigen is wel positief over de beschikbaarheid van hun docenten wanneer ze hulp nodig hadden tijdens het thuisleren.
Leesvaardigheid nog verder afgenomen
De daling in leesvaardigheid in Nederland heeft zich in de afgelopen vier jaar niet alleen doorgezet, maar is sterker dan in 2018 en ook sterker dan in de OESO-landen gemiddeld. Nederland presteert voor leesvaardigheid nu onder het OESO-gemiddelde. Van alle EU-landen die vanaf 2006 aan PISA hebben deelgenomen, heeft alleen Griekenland een lagere score voor leesvaardigheid gehaald dan Nederland. Voor wiskunde heeft Nederland van deze landen juist de hoogte score gehaald. In 2018 was bijna een kwart van de leerlingen onvoldoende geletterd in leesvaardigheid, in 2022 is dit gestegen naar een derde. Onvoldoende geletterd betekent dat een leerling onvoldoende is toegerust om als zelfstandige burger te kunnen functioneren in de huidige kennissamenleving.
Wiskunde geen favoriet vak
Jongens zien wiskunde vaker als een van hun favoriete vakken dan meisjes, maar in het algemeen behoort wiskunde voor minder dan een derde van de leerlingen tot de favoriete vakken. Meisjes blijken minder zelfverzekerd in het oplossen van wiskundige taken dan jongens. Ook blijken meer meisjes dan jongens angst te hebben voor wiskunde. In vergelijking met leeftijdsgenoten uit de OESO-landen hebben Nederlandse leerlingen minder wiskundeangst.
Druk om online te zijn
Ongeveer een kwart van de leerlingen in Nederland zet tijdens de les nooit of bijna nooit meldingen uit van sociale netwerken. Ruim een derde van de leerlingen voelt tijdens de les druk om online te zijn en berichten te beantwoorden. Ook is ruim een derde van de Nederlandse leerlingen wel eens nerveus of angstig als ze hun digitale apparaten niet bij zich in de buurt hebben. Ook hierin zijn verschillen tussen meisjes en jongens. Meisjes ervaren deze gevoelens namelijk vaker dan jongens.
» Bekijk alle resultaten in het rapport ‘Resultaten PISA-2022 in vogelvlucht’ hier.
Naast het rapport ‘Resultaten PISA-2022 in vogelvlucht’ verschenen er ook drie verdiepende rapporten over creatief denken, financiële geletterdheid en het welbevinden van 15-jarige leerlingen. Deze rapporten vindt u verder op deze pagina.
— Creatief denken —
Verdiepend rapport over creatief denken
Naast wiskunde, lezen en natuurwetenschappen is met PISA-2022 ook het creatief denken van leerlingen onderzocht. De resultaten daarvan zijn verschenen in het rapport PISA-2022 De Verdieping: Het creatief denken van 15-jarigen.
Creatief denken gaat bij PISA om het bedenken, evalueren en verbeteren van ideeën, het ontwikkelen van originele en effectieve oplossingen, en het uiten van verbeeldingskracht. Leerlingen hebben opgaven gemaakt over bijvoorbeeld het verzinnen van verhaalideeën, het ontwerpen van een poster, het toegankelijk maken van een bibliotheek of het ontwerpen van een wetenschappelijk onderzoek.
Nederlandse leerlingen scoren gemiddeld gezien vergelijkbaar met andere EU10-landen, waarbij meisjes hoger scoren dan jongens. Driekwart van de Nederlandse leerlingen behaalt het basisniveau voor creatief denken. Er is onderzocht of er verschillen zijn in creatief denken tussen leerlingen met verschillende achtergrondkenmerken en of er samenhang is tussen de score op creatief denken en de kenmerken van de leerling, school- en thuisomgeving. Leerlingen zijn ook gevraagd naar hun creatieve zelfredzaamheid en de creativiteit van de school- en thuisomgeving.
Lees het volledige rapport hier.
— Financiële geletterdheid —
Verdiepend rapport over financiële geletterdheid
Naast de vaardigheid in wiskunde, lezen en natuurwetenschappen is met PISA-2022 ook de financiële geletterdheid van leerlingen onderzocht. De resultaten van de Nederlandse leerlingen zijn beschreven in het rapport PISA-2022 De Verdieping: De financiële geletterdheid van 15-jarigen.
Financiële geletterdheid wordt door PISA gedefinieerd als “kennis en begrip van financiële concepten en risico’s, evenals de vaardigheden en attitudes om die kennis en dat begrip toe te passen om effectieve beslissingen te nemen in verschillende financiële contexten, om het financiële welzijn van individuen en de samenleving te verbeteren, en om deelname aan het economische leven mogelijk te maken.”
Het rapport beschrijft de prestaties van Nederlandse 15-jarigen op de toets financiële geletterdheid en gaat in op verschillen in financiële geletterdheid tussen leerlingen met verschillende achtergrondkenmerken. De financiële geletterdheid van Nederlandse 15-jarigen is tussen 2015 en 2022 gelijk gebleven en ligt in 2022 (net als in 2015) boven het OESO-gemiddelde. Nederland behoort samen met België (Vlaanderen), Denemarken, Canada en de Verenigde Staten tot de hoogst scorende landen. Toch haalt ook in Nederland 18% van de leerlingen niet het basisniveau financiële geletterdheid, net als gemiddeld in de OESO-landen die hebben deelgenomen aan de meting.
Naast de toets hebben leerlingen een vragenlijst ingevuld over hun houding, gedrag, ervaringen op school en ervaringen thuis ten aanzien financiële zaken. Van de resultaten van deze vragenlijst wordt eveneens verslag gedaan in het rapport. Onder andere blijkt daaruit dat Nederlandse leerlingen behoren tot de meest zelfverzekerde op het gebied van (digitale) geldzaken.
Lees het volledige rapport hier.
— Welbevinden —
Verdiepend rapport over welbevinden
Naast het meten van vaardigheden in wiskunde, lezen en natuurwetenschappen is met PISA-2022 ook informatie verzameld met de leerlingvragenlijst over de leerlingen zelf, hun thuissituatie en hun ervaringen. De resultaten van de Nederlandse leerlingen zijn beschreven in het rapport ‘PISA-2022 De verdieping: Het welbevinden van 15-jarigen’.
Dit rapport beschrijft het welbevinden van Nederlandse 15-jarigen op en buiten school, in vergelijking met leerlingen in (voornamelijk) omringende landen en in vergelijking met de vorige PISA-meting uit 2018. Nederlandse leerlingen blijken behoorlijk tevreden en geven hun leven gemiddeld een 7,3. Hiermee geven Nederlandse leerlingen hun leven gemiddeld een hoger cijfer dan leerlingen in omringende landen, maar is dit cijfer wel iets lager dan in 2018. Ook op school zijn Nederlandse leerlingen behoorlijk tevreden; leerlingen worden weinig gepest en zijn positief over hun relatie met de docenten op hun school. Evenals in 2018 hebben Nederlandse 15-jarigen in vergelijking tot omringende landen het minste last van pesten door medeleerlingen. We zien een positieve samenhang tussen de door de leerling gepercipieerde leerling-docent relatie en toetsprestaties. Deze samenhang is niet sterk, maar geldt wel voor alle drie de vakgebieden. Verder zijn er nauwelijks verbanden tussen welbevinden en leerlingprestaties.
Dit rapport doet ook verslag over de zelfrapportages van persoonskenmerken zoals stressbestendigheid, samenwerken en doorzettingsvermogen. Meisjes en jongens verschillen niet alleen in hun beleving wat betreft hun welbevinden, maar ook in deze zelfrapportages van persoonskenmerken.
Lees het volledige rapport hier.
— Op 8 september 2026 worden de resultaten van PISA-2025 gepubliceerd —
Nieuwsgierig naar alle PISA-resultaten?
Bekijk hier alle rapporten van eerdere jaren.
Deze gegevens worden niet aan derden verstrekt en alleen door PISA-Nederland gebruikt.
Word lid van onze LinkedIn-groep PISA Nederland
Blijf op de hoogte van nieuwe informatie over de prestaties van Nederlandse scholieren en praat mee over dit onderwerp.
